نخستين اسلامى مسيحيان در مرو و خراسان بوده‌اند . جهودان ، يهوديه : جهودان از زمان قديم در شهرهاى خراسان اقليت‌هاى كوچكى داشته و به امور بازرگانى مىپرداختند ، ولى با مردم ديگر واديان ديگر ربطى و خلطى نداشتند . در اقوال جغرافيانويسان عرب در برخى از شهرها و روستاها بوجود اقليت‌هاى يهودى در اوايل دورهء اسلامى برميخوريم ، و حتى در قسمت وسطى خراسان ، شهرى كه اكنون ميمنه گوييم ، بنام جهوذان مشهور بود ، كه بقول جوزجانى : شهريست آبادان و با نعمت و بر دامن كوه نهاده و مستقر ملك گوزگانانست و وى به لشكرگاه نشيند . « 1 » در عصر يعقوبى حدود ( 287 ه 900 م ) هم اين شهر را يهودان ميگفتند ، و مقر عامل فارياب بود . « 2 » و در زمان مقدسى ( حدود 298 ه 910 م ) يهوديه را پايتخت گوزگان مىشمردند ، و از اسم شهر معلوم مىشود ، كه جماعت كثيرى از قوم يهود در ان زندگى ميكردند . « 3 » در همين فصل در مبحث شهر بلخ گفته‌ايم ، كه بشارى مقدسى يكى از دروازه‌هاى قديم شهر بلخ را باب يهود ناميده است ، و ديگرى هم باب هندوان بود « 4 » و بار تولد حدس مىزند كه وجود اين اسامى حاكى از وجود محله‌هاييست كه تجار هندى و يهودى در ان سكونت داشتند ، و حتى تا امروز ( زمان زندگى بار تولد حدود 1900 م ) هم عدهء زياد يهودى در بلخ در محلهء خاصى ساكن‌اند . « 5 » در اواخر قرن دوم هجرى مروان بن سليمان يكى از شعراى دربار و از موالى مروان بن الحكم اموى ( 103 / 182 ه ) از يهوديان خراسانى بود ، كه اعراب

--> ( 1 ) - حدود العالم 60 ( 2 ) - البلدان 49 ( 3 ) - بار تولد در جغرافياى تاريخى 83 ( 4 ) - احسن التقاسيم 302 ( 5 ) - جغرافياى تاريخى 57 بحوالت كتاب افغانستان شمالى تاليف بيت 256